Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu'nda değerlendirme, program ve izleme.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve dikkati sürdürme, dürtüleri kontrol etme ve hareketliliği düzenleme alanlarında zorluk yaratan nörogelişimsel bir bozukluktur. Belirtiler yalnızca okulda değil; evde, oyunda ve arkadaş ilişkilerinde de kendini gösterir.
DEHB bir "tembellik" ya da "disiplin eksikliği" değildir. Beynin dikkat ve yürütücü işlevlerden sorumlu ağlarının farklı çalışmasıyla ilgilidir. Bu nedenle çözüm, çocuğu daha çok zorlamak değil; dikkat kapasitesini kademeli olarak güçlendiren yapılandırılmış programlarla çalışmaktır.
Ankara Çankaya'daki çalışmalarımızda önce standart testlerle çocuğun dikkat profili çıkarılır, sonra bu profile uygun program seçilir ve düzenli aralıklarla tekrar ölçüm yapılarak ilerleme izlenir.
Aşağıdaki davranışların bir kısmı her çocukta zaman zaman görülebilir. DEHB'den söz edebilmek için bu davranışların yaşa göre beklenenden belirgin şekilde fazla olması, en az iki farklı ortamda sürmesi ve çocuğun günlük yaşamını zorlaştırması gerekir.
Çocuğun dikkat, algı, hafıza ve işlem hızı gibi bilişsel becerilerini tarayan bir başlangıç programıdır. Hangi alanın güçlü, hangi alanın desteklenmesi gerektiğini ortaya koyar ve sonraki çalışmanın yol haritasını belirler.
Dikkat süresini ve seçici dikkati adım adım güçlendirmek için tasarlanmış, oturum temelli bir dikkat eğitimi programıdır. Çocuk, giderek zorlaşan görevlerle dikkatini yönetmeyi öğrenir; aile de evde uygulanacak stratejileri edinir.
Dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktivite boyutlarını ayrı ayrı ölçen bilgisayar tabanlı bir performans testidir. Günlük hayattaki dikkat dağıtıcıları test ortamına taşıdığı için gerçekçi bir profil verir ve program sonrası tekrar uygulanarak ilerleme karşılaştırılabilir.
Aileyle yapılan ilk görüşmede çocuğun gelişim öyküsü, okul geri bildirimleri ve evdeki gözlemler dinlenir. Varsa daha önce alınmış raporlar değerlendirilir.
Çocuğun yaşına ve şikâyet profiline göre Moxo dikkat testi, D2 dikkat testi, Burdon dikkat testi ve gerektiğinde zeka testleri uygulanır. Sonuçlar tek başına değil, gözlemlerle birlikte yorumlanır.
Değerlendirme sonucuna göre Check Up veya Attentioner programından hangisinin, kaç oturum ve hangi sıklıkta uygulanacağı planlanır. Aileye yazılı bir çalışma planı sunulur.
Oturumlar düzenli aralıklarla sürdürülür. Her oturumun ardından evde tekrarlanacak kısa çalışmalar paylaşılır; çünkü kalıcı değişimin büyük kısmı seans dışındaki günlük yaşamda oluşur.
Program tamamlandığında başlangıçtaki testler yeniden uygulanır. İlerleme sayısal olarak karşılaştırılır, okul ve aile için yönlendirici öneriler içeren bir değerlendirme raporu hazırlanır.
Belirtiler genellikle okul öncesi dönemde fark edilse de, dikkat testlerinin güvenilir sonuç verebilmesi için çocuğun yönergeyi anlayıp uygulayabilecek olgunlukta olması gerekir. Uygulamalarımızda genellikle 6 yaş ve üzeri çocuklarla test temelli değerlendirme yapılır; daha küçük yaşlarda gözlem ve gelişim testleri öne çıkar.
Program haftalık oturumlar hâlinde yürütülür ve çocuğun başlangıç profiline göre süre değişir. Ortalama bir çalışma birkaç aylık bir dönemi kapsar. Kesin oturum sayısı, ön değerlendirme sonrasında ailenin onayına sunulan çalışma planında belirtilir.
Hayır. Moxo, dikkat ve dürtüsellik performansını nesnel olarak ölçen bir değerlendirme aracıdır; tek başına tanı koydurmaz. Tıbbi tanı hekim tarafından, klinik görüşme ve diğer bulgularla birlikte konur. Moxo sonuçları hem hekime hem de eğitim planına güçlü bir veri sağlar.
Evet. Dikkat eğitimi programları ilaç tedavisinin yerine geçmez, onunla birlikte yürütülebilir. Böyle durumlarda takip eden hekimle bilgi paylaşımı yapılması, sürecin bütünlüğü açısından önerilir.
Kesinlikle önerilir. Dikkat becerileri en çok, evdeki rutinler ve ödev düzeni gibi günlük yaşam alanlarında pekişir. Bu nedenle her oturumun ardından aileyle kısa bir bilgilendirme yapılır ve evde uygulanacak somut stratejiler paylaşılır.
